هنر گوش كردن

كتاب «هنر گوش كردن» در سال 1373 (1994) توسط پروفسور راينر فونك گردآورى و به رشتهٌ تحرير در آمد. فونك يك دانشمند آلمانى و رئيس انجمن بين المللى اريش فروم و مسئول حفظ ميراث فرهنگى اوست، كه آرزوى فروم در چاپ اين كتاب را برآورده كرده است. فروم خود برآن بود تا در آخرين سالهاى حياتش بخشهاى مختلف اين كتاب را با عنوانهاى مختلف به چاپ برساند، اما سكتهٌ قلبى به او اين امكان را نداد.

از آن جا كه اين كتاب، برخلاف كتابهاى قبلى اريش فروم، توسط خودش نوشته نشده، بلكه از سخنرانيها، سمينارها و متن درسهاى او گردآورى شده است، بنابراين درك كامل مفاهيم آن نياز به آشنايى با تعاريف علمى قبلى مورد استفادهٌ فروم دارد. اين كتاب در واقع نتيجه گيرى انديشه ها و يافته هاى فروم در كتابهاى گريز از آزادى، هنر عشق ورزيدن، انسان براى خويشتن، داشتن يا بودن، دل آدمى و… مى باشد.

چند سال قبل من در ميان ليست كتابهاى جديد، نام كتاب «هنر گوش كردن» را ديدم و نامه يى براى انجمن بين المللى اريش فروم در آلمان نوشتم و از پروفسور فونك خواستم كه اين كتاب را برايم بفرستد. او هم يك نسخه چاپى اين كتاب را برايم ارسال كرد و من آن را ترجمه و براى استفاده هموطنان و دانش پژوهان ايران آماده كردم.

در ترجمهٌ كتاب تلاش كردم تا مفاهيم اصلى انديشهٌ فروم براى تمام علاقمندان او روشن شود و خوانندگان غيرآكادميك نيز بتوانند هرچه بيشتر از آخرين دستاوردهاى علمى او در زمينهٌ علوم انسانى بهره مند گردند. از اين نظر اندكى از بخشهاى بسيار تخصصى كتاب را خلاصه و ترجمهٌ كامل آن را به مجلدهاى آينده در ايران آزاد واگذار كردم.

اريش فروم برجسته ترين دانشمند در زمينهٌ علوم انسانى و اجتماعى پس از دانشمندانى هم چون اميل دوركهيم (پوزيتيويست)، كارل ماركس (ساختارگرا)، ماكس وبر (كاركردگرا) و زيگموند فرويد (غريزه گرا) در حيطهٌ شناخت انسان است، كه يافته ها و نظريات او دربارهٌ آزادى انسان، به خاطر راديكاليسم و صراحتش در رد اصالت عشق جنسى و اصالت خانواده، در جهان امروز چندان شناخته شده نيست. اما يافته هاى عميق و مهم علمى او دربارهٌ ماهيت انسان (كه به جاى جنسيت و تضاد، عشق و يگانگى را مد نظر قرار داده است) با متون موجود در رشتهٌ علوم انسانى فاصلهٌ زيادى دارد.

در آغاز هزارهٌ سوم و در دورانى كه جهان در آستانهٌ بزرگترين تحولات سياسى و اجتماعى قرار گرفته و انسان بيش از هرزمان در تنهايى و قيد و بندهاى اقتصادى، سياسى و اجتماعى گرفتار شده است، آشنايى با آخرين دستاوردهاى علمى اين دانشمند برجسته دربارهٌ آزادى و تغيير انسان، قابل توجه و خواندنى است. زيرا انسان، در اوائل قرن بيست و يكم، اگرچه در مسير حيات و تكامل خود با عوامل محدودكننده و بازدارندهٌ بسيارى روبه رو است، اما ـ به گفتهٌ فروم ـ با عشق به آزادى و انرژى اضطرارى، كه در وى نهاده شده است، سرانجام بر تمام موانع راه پيشرفت و رهايى «پيروز خواهد شد».

پيشاپيش از كمبودها و نقصانى كه در ترجمهٌ اين كتاب وجود دارد از هموطنان و دانش پژوهان پوزش مي طلبم. از خوانندگان اين كتاب درخواست مي كنم كه نظرات، تصحيحات و پيشنهادهاى خود را براى ارتقاى چاپهاى بعدى برايم ارسال نمايند.

حسن نايب آقا

پاييز 1382